VADEMECUM TURYSTY

Autorzy tekstów:
Marian Tomaszewski i Krzysztof Mieczkowski


Autorzy zdjęć:
Marian Tomaszewski, Krzysztof Mieczkowski, Sławomir Kałabun, Tadeusz Podrażka, Eugeniusz Hoppa, Henryk Myśliński, Michał Oliwiecki,
Archiwum "Parku Krajobrazowego Mierzei Wiślanej",
zbiory Miejsko-Gminnego Ośrodka Kultury w Tolkmicku


Wydano nakładem:
Komunalnego Związku Gmin Nadzalewowych w Elblągu
82-300 Elbląg, ul. Portowa 1-3
tel./fax 55 232 95 03
e-mail: zalew@zalew.org.pl www.zalew.org.pl


W skład publikacji wchodzi mapa-informator "Kraina Zalewu Wiślanego" (w skali 1:75 000).


ISBN 83-919494-7-8


Skład dtp i przygotowanie do druku:

"TSUNAMI GRAPHICS" - Rafał Przybylski, 82-300 Elbląg, ul. Browarna 86

Projekt okładki: Rafał Przybylski

Korekta: Sławomir Ryszewski


Druk: RCM, 82-300 Elbląg, ul. Browarna 86, tel./fax 55 237 06 51

 

Publikację wydano z inicjatywy gmin-członków Komunalnego Związku Gmin Nadzalewowych w ramach projektu realizowanego w partnerstwie ze Stowarzyszeniem Okręgów/Rejonów Przyzalewowych Obwodu Kaliningradzkiego Federacji Rosyjskiej.

SPIS TREŚCI


WSTĘP 6
I. KRAINA ZALEWU WIŚLANEGO 8
1. Uwagi ogólne 8
2. Zalew Wiślany 10
3. Mierzeja Wiślana 12
4. Żuławy Wiślane 16
5. Wysoczyzna Elbląska 19
6. Wybrzeże Staropruskie 22
II. TRASY TURYSTYCZNE 25
1. Uwagi ogólne 25
2. Turystyka piesza (P) 26
3. Turystyka rowerowa (R) 35
4. Turystyka motorowa (M) 54
5. Turystyka wodna (W) 66
5.1. Turystyka na obszarach polskich 66
5.1.1. Porty i większe przystanie 66
5.1.2. Trasy turystyczne 75
5.1.3. Turystyka kajakowa 76
5.2. Turystyka w obszarach rosyjskich 78
5.2.1. Porty i większe przystanie 78
5.2.2. Trasy turystyczne 80
6. Turystyka kolejowa (K) 82
7. Turystyka ekologiczna (E) 83
8. Inne trasy i miejsca 85
III. ENCYKLOPEDIA KRAJOZNAWCZA 87
IV. INFORMACJE PRAKTYCZNE 154
Literatura 154
Publikacje Komunalnego Związku Gmin Nadzalewowych w Elblągu 156
Informacje teleadresowe 157
Urzędy Miast i Gmin 157
Punkty informacji turystycznej 158

WSTĘP

Zalew Wiślany wraz z obszarami miast i gmin nadzalewowych często określany jest jako Kraina Zalewu Wiślanego. Obejmuje ona północno-wschodnie tereny województwa pomorskiego i północno-zachodnie województwa warmińsko-mazurskiego. Na obszarze tym gospodarują jednostki podstawowe samorządu lokalnego z siedzibami w: Elblągu (dwie), Braniewie (dwie), Fromborku, Tolkmicku, Nowym Dworze Gdańskim, Stegnie, Sztutowie i Krynicy Morskiej.
Kraina Zalewu Wiślanego urzeka wspaniałymi zabytkami, zacisznymi zakątkami, czystymi plażami, różnorodnymi krajobrazami. Na turystę czekają tu słoneczne plaże i piaszczyste wydmy Mierzei Wiślanej, pachnące żywicą sosnowe lasy i ożywczy wiatr od morza. Turysta może podziwiać bezleśne równiny Żuław Wiślanych z niezliczoną ilością rowów, kanałów i stacji pomp. Może też zapuścić się w głębokie jary i wąwozy Wysoczyzny Elbląskiej, by powędrować urokliwymi ścieżkami do niedostępnych grodów, olbrzymich głazów i starych dębów rosnących w "świętych" bukowych gajach tej "górskiej" krainy z widokiem na morze. Wysłucha wspaniałych opowieści o dawnych i obecnych mieszkańcach tych ziem.
Vademecum spełnia rolę mini przewodnika, który obejmuje swym zasięgiem obszary nad Zalewem Wiślanym. Są to tereny od Wisły na zachodzie, do rzeki Pasłęki i granicy z Federacją Rosyjską na wschodzie; od wybrzeża Bałtyku na północy, do południowych krańców granic miast i gmin nadzalewowych. Wspomniano w nim także o Obwodzie Kaliningradzkim, stanowiącym część Krainy Zalewu Wiślanego.
Przewodnik składa się z czterech podstawowych części: ogólnej, opisu szlaków turystycznych, encyklopedii krajoznawczej i informacji praktycznych. Część ogólna zawiera krótką charakterystykę geograficzną, historyczną, ekonomiczną i turystyczną Krainy Zalewu Wiślanego, w tym Mierzei Wiślanej, Żuław Wiślanych, Wysoczyzny Elbląskiej i Wybrzeża Staropruskiego (zwanego również Pobrzeżem Staropruskim). Część druga prezentuje szlaki turystyczne regionu w podziale na: piesze (P), rowerowe (R), motorowe (M), wodne (W) (w tym kajakowe), kolejowe (K) i ekologiczne (E). W tekście podano informacje o ciekawych miejscach i obiektach położonych na poszczególnych trasach, a także w niedalekiej odległości od nich. Nazwy ważniejszych miejscowości i obiektów opisanych w encyklopedii krajoznawczej napisano pogrubioną czcionką. Trzecia część stanowi opis, w formie oddzielnych haseł ułożonych w porządku alfabetycznym, ciekawszych miejsc i miejscowości, rzek i rezerwatów przyrody. W końcowej części przewodnika podano najważniejszą literaturę dotyczącą regionu wykorzystaną przy pisaniu tej publikacji oraz podstawowe dane teleadresowe urzędów gmin i punktów informacji turystycznej, w których turysta uzyska aktualne informacje o regionie i wybranych miejscach noclegowych. Autorzy swą uwagę skoncentrowali głównie na polskiej części tej krainy.
Życząc miłej lektury, wyrażamy nadzieję, iż Państwa kontakt z Krainą Zalewu Wiślanego na czytaniu tego przewodnika się nie skończy. Pragnieniem autorów jest, by zechcieli Państwo z Krainą Zalewu Wiślanego wiązać swój wypoczynek i czas wolny, poznawać jej pasjonującą historię, zadziwiające obiekty hydrotechniki, niezwykłą przyrodę, piękne krajobrazy, a wypoczywając wzmacniać siły witalne.


I. KRAINA ZALEWU WIŚLANEGO

1. Uwagi ogólne
Zapewne niemal każdy z nas zna uroki starych lasów, pięknych krajobrazów, bezkresu morskich wód, piaszczystych nadmorskich plaż, cennych zabytkowych budowli, urzekających dzieł sztuki oraz fascynujący świat fauny i flory. Rzadko jednak możliwy jest dostęp do tych dóbr w tym samym czasie i miejscu. Jest taka kraina, gdzie walory te są dostępne dla każdego, kogo interesuje świat przyrody oraz historia zawarta w budowlach i dziełach sztuki.
Zalew Wiślany i jego szerokie otoczenie coraz częściej nazywane są Krainą Zalewu Wiślanego. To określenie trafnie oddaje charakter obszaru i jego funkcje. Terminu tego będziemy używać w tej publikacji. Obszar ten obejmuje północno-wschodnie gminy województwa pomorskiego oraz północno-zachodnie gminy województwa warmińsko-mazurskiego i jest identyfikowany z przybliżonym zasięgiem działania jednostek samorządu lokalnego z siedzibami w: Elblągu, Braniewie, Fromborku, Tolkmicku, Nowym Dworze Gdańskim, Stegnie, Sztutowie i Krynicy Morskiej. Jednostki te zrzeszyły się w związek gmin, który nieco łagodzi chyba nieuzasadnione rozbicie tego niepodzielnego obszaru na część polską i rosyjską, a w polskiej jeszcze na dwa województwa. Na terenach tych, których łączna powierzchnia wynosi 1534 km2, zamieszkuje stale około 208 tys. osób. Mieszkańców i samorządy lokalne obszarów przyzalewowych łączą przede wszystkim środowisko naturalne, dzieła przyrody, więzy gospodarcze, liczne funkcje usługowe, wieloletnie więzy administracyjne, wspólnota interesów związana głównie z turystyką, a w mniejszym stopniu także podobne dzieje historyczne i dorobek kulturowy. Pod względem fizjograficznym Krainę Zalewu Wiślanego tworzą cztery mezoregiony: Mierzeja Wiślana, Żuławy Wiślane, Wysoczyzna Elbląska i Wybrzeże Staropruskie. Każda z tych części jest inna, ale jednocześnie równie bogata w zasoby przyrody i kultury materialnej. Niemal w centrum tego obszaru znajduje się Zalew Wiślany.
Krainę Zalewu Wiślanego charakteryzuje niezwykle cenna przyroda, bogate zasoby wody, zróżnicowane, a miejscowo wręcz unikalne, ukształtowanie terenu, 50 km nadbałtyckich piaszczystych plaż oraz korzystny dla zdrowia mikroklimat nadmorski. Bogactwa naturalne tej krainy na dużą skalę są udostępniane dla potrzeb turystyki, wypoczynku oraz różnych form działalności gospodarczej. Istnieje tu możliwość uprawiania sportów wodnych i motorowodnych, uprawiania wędkarstwa lądowego i morskiego, są tu dogodne warunku do windsurfingu; dodatkowo można tu uprawiać sporty lotnicze, jeździectwo konne. Można wybrać się na różnorodne uzupełniające trasy turystyczne, np. szlakiem Zamków Krzyżackich, szlakiem Domów Podcieniowych, Śladami Mennonitów i wieloma innymi. Walory turystyczne obszaru zyskują na wartości i atrakcyjności dzięki niezwykle cennym zasobom kultury materialnej, unikalnym dziełom hydrotechniki, dobremu skomunikowaniu z krajem i zagranicą oraz bogatej, ciągle modernizowanej infrastrukturze turystycznej.
W ostatnich latach kraina przechodzi głębokie przeobrażenia. Zbudowano bądź rozbudowano i zmodernizowano infrastrukturę komunalną, komunikacyjną, ochrony środowiska i socjalno-bytową. Rozwinięto szkolnictwo wyższe. W Elblągu powstaje Park Technologiczny, tworzone są ośrodki naukowo-badawcze. Modernizowane drogi krajowe (np. nr 7 i 22), trwa przebudowa wielu dróg wojewódzkich i gminnych; nowe mosty w Elblągu, Drewnicy i Kępkach uczyniły wielki krok w skomunikowaniu obszaru z krajami nadbałtyckimi, z Europą Zachodnią, a przede wszystkim z południem kraju. Międzynarodowe przejścia graniczne w Elblągu, Braniewie, Gronowie oraz budowane wielkie przejście graniczne w Grzechotkach tworzą dobre warunki do międzynarodowej wymiany towarowej i osobowej. W Elblągu rozbudowano port, w Nadbrzeżu powstała przystań żeglarska, prowadzone są prace związane z rozbudową portów w Kątach Rybackich, Krynicy Morskiej, Tolkmicku, Fromborku i Nowej Pasłęce. Niebawem modernizowane będą Kanał Elbląski (do Ostródy) i międzynarodowa droga wodna E-70 (przez Zalew Wiślany, Wisłę i Noteć do Europy Zachodniej). Bliskie sąsiedztwo Malborka, Trójmiasta i Obwodu Kaliningradzkiego to dla dziesiątków tysięcy wypoczywających gości krajowych i zagranicznych dodatkowa szansa na uatrakcyjnienie pobytu w Krainie Zalewu Wiślanego. Dzięki tym inwestycjom tworzone są nowe, jakościowo lepsze warunki do wypoczynku stacjonarnego, uprawiania turystyki aktywnej oraz zdynamizowania rozwoju gospodarczego całej krainy.
Kraina Zalewu Wiślanego jest otwarta na turystykę. Turyści krajowi mają do dyspozycji około 22 tys. miejsc noclegowych w obiektach zbiorowego zakwaterowania i znacznie więcej w małych kwaterach i na campingach. Kraina ta dobrze jest skomunikowana z centrum kraju oraz z Federacją Rosyjską, Litwą i Łotwą. Znaczna część bazy noclegowej, gastronomicznej i usługowej funkcjonuje od wiosny do jesieni. Ciągle jednak przybywa obiektów całorocznych. Liczne znakowane szlaki turystyczne pozwalają uprawiać turystykę wodną, pieszą, rowerową, przyrodniczą, historyczną i inne. Na mniej aktywnych czekają piaszczyste plaże nadmorskie oraz kąpieliska uzdrowiskowe.
Kraina ta otwarta jest również na ludzi biznesu. Gminy nadzalewowe, zwłaszcza Elbląg, przeznaczają wielkie nakłady inwestycyjne na zadania sprzyjające rozwojowi gospodarczemu. Stwarzają też korzystne warunki dla inwestorów.

 

 

Komunalny Związek Gmin Nadzalewowych, 82-300 Elbląg, ul. Portowa 1
www.zalew.org.pl e-mail: zalew@zalew.org.pl
Telefon: (055) 232-95-03 Fax: (055) 234-46-31