MIERZEJA WIŚLANA I ŻUŁAWY WIŚLANE - folder

 

MIERZEJA WIŚLANA I ŻUŁAWY WIŚLANE
Szum morskich fal, spacery po piaszczystych plażach, niezwykły świat fauny i flory, bajeczne krajobrazy, słoneczne kąpiele, powietrze nasycone jodem, ziemie "odebrane" morzu, a także podziwianie dzieł sztuki, architektury oraz techniki dobrze służą regeneracji sił fizycznych i uwalniają od stresów dnia codziennego. Warto skorzystać z hojności natury i wytworów człowieka na Żuławach Wiślanych oraz Mierzei Wiślanej, i wypoczywać: bądź w oazach ciszy i spokoju, bądź na licznych szlakach turystycznych, bądź też w tętniących życiem kurortach, albo poznając pasjonującą historię ziemi żuławskiej odebranej morzu.

MIERZEJA WIŚLANA
Mierzeja to niezwykłe dzieło natury. Przez tysiące lat fale morskie i wiatr utworzyły pas lądu oddzielający Bałtyk od Zalewu Wiślanego i Żuław. Ten wydmowy wał na terenie Polski rozciąga się od granicy państwowej z Federacją Rosyjską aż do ujścia Wisły. Budowa Mierzei jest pasmowa. Od strony morza mamy strefę pięknych piaszczystych plaż, a dalej pasy wydm przednich, białych i szarych. Centralną część zajmuje wał główny porośnięty pięknymi lasami. Dalej następuje wybrzeże nadzalewowe lub strefa przejściowa między Mierzeją a Żuławami. Cały obszar jest wyjątkowo cenny przyrodniczo. Dla ochrony bogatych zasobów fauny i flory utworzono "Park Krajobrazowy Mierzei Wiślanej" i rezerwaty: "Buki Mierzei Wiślanej", "Mikołajkowe Wydmy" oraz ornitologiczne "Kąty Rybackie" i "Mewia Łacha". Tędy wiedzie główny europejski szlak przelotów setek tysięcy wędrownych ptaków (szlak skandynawsko-iberyjski). Stwierdza się tu obecność 240 gatunków ptaków, w tym 107 gniazdujących. Można tu spotkać również morświny i foki. Atrakcją jest wyrzucany na plaże przez fale morskie bursztyn. Mierzeja Wiślana to wielki obszar rekreacji i wypoczynku. Największym kurortem jest tu Krynica Morska. Duże centra wypoczynku stanowią Stegna i Sztutowo. Cenionymi, bardziej kameralnymi osadami wypoczynkowymi są Mikoszewo, Jantar, Junoszyno, Kąty Rybackie, Skowronki, Przebrno i Piaski. Na Mierzei do zakwaterowania turystów przygotowano ponad 26 tysięcy miejsc, z czego 12 tysięcy przypada na sanatoria, hotele, domy wypoczynkowe i duże pensjonaty. Na przybyszów czeka tu 50 km pięknych plaż, wyjątkowy mikroklimat, sieć różnorodnych usług, cenne zasoby kultury i placówki muzealne. Organizowane są liczne imprezy kulturalne, folklorystyczne i sportowe. Do dyspozycji wypoczywających są liczne porty, przystanie i bazy żeglarskie, a także statki pasażerskie.

ŻUŁAWY WIŚLANE
Rozległe tereny na południe od pasa nadmorskiego zajmują Żuławy Wiślane. Gospodarują na nich: miasto i gmina Nowy Dwór Gdański oraz gminy Sztutowo, Stegna i Elbląg. Żuławy to niezmierzone, bezleśne równiny pocięte gęstą siecią kanałów, rowów i rzek, wałów i grobli. To także wszechobecne wierzby przy rzekach i kanałach oraz budynki na terpach (pagórki ocalenia). Znaczną część obszaru stanowi depresja. W Raczkach Elbląskich koło Elbląga znajduje się najniższy w Polsce punkt (1,8 m p.p.m.). Na terenie Żuław turysta może korzystać z wielu rzek (Elbląg, Szkarpawa, Tuga, Tina, Fiszewka, Balewka, Nogat i inne) i kanałów (najdłuższe to Kanał Elbląski i Kanał Jagielloński). Wielką wartość przyrodniczą stanowią rezerwaty: "Jezioro Drużno" (powierzchnia 3.068 ha, 210 gatunków ptaków wodno-błotnistych, w tym 110 gniazdujących), "Zatoka Elbląska" (222 gatunki ptaków, w tym 86 gniazdujących), "Ujście Rzeki Nogat" (185 gatunków ptaków), "Mewia Łacha" (220 gatunków ptaków). Żuławy to także różnorodne obiekty kultury materialnej i techniki oraz liczne świadectwa działalności mennonitów, których dziełem jest "odebranie" morzu tej pięknej ziemi i jej rolnicze zagospodarowanie. Kraina ta do niedawna słynęła z licznych wiatraków napędzających pompy i młyny. Ich resztki ciągle budzą wielkie zainteresowanie. Domy podcieniowe, kościoły, cmentarze pomennonickie, charakterystyczne zabudowy niektórych wsi (rzędówka, ulicówka, łańcuchówka), mosty zwodzone i obrotowy, wielkie przepompownie wody, śluzy, wrota przeciwpowodziowe - to tylko niektóre przykłady spuścizny dawnych lat.

MIASTO KRYNICA MORSKA
To największy i najpopularniejszy kurort na Mierzei Wiślanej. W skład miasta wchodzą także osady Piaski i Przebrno. Miasto posiada około 1.400 stałych mieszkańców, ale latem liczba przebywających tu osób sięga często 20-30 tysięcy. Długość plaż przekracza 20 km. Krynica Morska jako kurort znana była od połowy XIX wieku. Z dawnych lat pozostały nieliczne chaty rybackie, stylowe pensjonaty i latarnia morska (dziś także wieża widokowa). Obecnie w kurorcie króluje nowa zabudowa, w tym apartamentowce. Funkcjonuje tu ponad 30 obiektów zbiorowego zakwaterowania (hotele, domy wczasowe, ośrodki rehabilitacyjne) oraz setki większych i mniejszych pensjonatów, kwater i innych obiektów. Krynica oferuje przyjezdnym wszelkiego rodzaju usługi, urozmaicone rozrywki kulturalne, liczne imprezy sportowe i inne atrakcje. Z portu organizowane są rejsy do Fromborka, Elbląga, Tolkmicka i Obwodu Kaliningradzkiego. Przez Krynicę przebiegają trasy turystyczne. Na wschód od centrum miasta znajduje się najwyższy punkt na Mierzei - Wielbłądzi Garb (49,5 m n.p.m.). Bogactwo przyrody, piaszczyste plaże, wyjątkowy mikroklimat, liczne lasy sosnowe i mieszane zapewniają atrakcyjne warunki do wypoczynku.
Piaski. Miejscowość rekreacyjno-wypoczynkowa. Liczne pensjonaty i kwatery prywatne. Port rybacki i jachtowy. Liczne usługi, spokojna plaża. Ostoja ciszy i spokoju.
Przebrno. Mała osada między Sztutowem a Krynicą Morską. Domy wypoczynkowe, kwatery prywatne, spokojne plaże. Obelisk upamiętniający pobyt więźniów w filii obozu koncentracyjnego Stutthof.

GMINA SZTUTOWO
Gmina z dominującą funkcją turystyczno-wypoczynkową pomiędzy Krynicą Morską a Stegną. Największe osady turystyczno-wypoczynkowe to Sztutowo, Kąty Rybackie i Skowronki. Gmina Sztutowo to piękne plaże, okazałe lasy sosnowe i mieszane oraz obfitość wód. W okresie letnim odbywa się tu wiele imprez kulturalnych, sportowych, rozrywkowych i folklorystycznych. Na uwagę zasługują Dni Rybaka i Piknik Królewski. Cenna przyroda, turystyka wodna i konna, liczne obiekty kultury materialnej zapewniają turystom bardzo dobry wypoczynek i atrakcyjne spędzanie czasu.
Sztutowo. Duży ośrodek rekreacyjno-wypoczynkowy. Centrum administracyjne gminy. Liczne domy wypoczynkowe, pensjonaty, duży wybór kwater prywatnych. Piękne piaszczyste plaże, bogate lasy, kilka obiektów zabytkowych (most zwodzony, kolej wąskotorowa, budynki mieszkalne, kościół), ośrodek jazdy konnej, wypożyczalnie sprzętu wodnego, Galeria Oli, Państwowe Muzeum Stutthof (podczas II wojny światowej Niemcy zorganizowali tu obóz koncentracyjny. Poniosło w nim śmierć 65 tysięcy osób). Liczne usługi zaspokajające potrzeby każdego turysty. Sztutowo to doskonałe miejsce na wypoczynek.
Kąty Rybackie. Znaczny ośrodek wypoczynkowo-rekreacyjny. Duży wybór obiektów i kwater wypoczynkowych. Port rybacki, dwie przystanie żeglarskie, port pasażerski, Muzeum Zalewu Wiślanego. Rezerwat "Kąty Rybackie" utworzony dla ochrony kormorana czarnego - to jedna z największych w Europie kolonii tego ptaka (35-40 tysięcy sztuk) oraz czapli siwej (800 par). Piękna przyroda, atrakcyjne położenie, doskonałe plaże, możliwość wędkowania i uprawiania sportów wodnych, mnogość imprez sportowych, kulturalnych i rozrywkowych zapewniają dobry wypoczynek.
Skowronki. To mała osada wypoczynkowa na wschodnim skraju Kątów Rybackich. W tym miejscu niebawem zostanie zbudowany kanał żeglugowy przez Mierzeję Wiślaną.


GMINA STEGNA
Gmina obejmuje tereny Mierzei Wiślanej od Wisły po granicę ze Sztutowem oraz tereny żuławskie na południe od Mierzei. W jej skład wchodzą znane miejscowości wypoczynkowe: Stegna, Jantar, Mikoszewo i Junoszyno. To najbardziej atrakcyjna historycznie, przyrodniczo i przestrzennie gmina mierzejowa. Znajduje się tu wiele obiektów wypoczynkowych: od sanatorium, przez hotele, pensjonaty, domy wypoczynkowe po kwatery prywatne. Latem organizowane są liczne imprezy kulturalne, sportowe i rozrywkowe, w tym Mistrzostwa Świata w Poławianiu Bursztynu. Przebiega tędy szlak kolejki wąskotorowej, która stanowi nie lada atrakcję. Gmina oferuje wielokilometrowe piaszczyste plaże, piękne lasy i liczne obiekty zabytkowe. Bardzo bogata jest sieć usługowo-handlowa. Blisko stąd do Trójmiasta, Malborka i Elbląga.
Stegna. Ośrodek administracji gminnej. Duże centrum rekreacyjno-wypoczynkowe i usługowe. Można tu podziwiać zabytkowe budynki drewniane oraz wielkiej wartości kościół z XVIII w. (o konstrukcji szkieletowej) z cennym wystrojem i barokowymi organami. Organizowane są tu koncerty organowe. Dodatkową atrakcję stanowią liczne zabytki w pobliskich wsiach żuławskich, m.in.: domy podcieniowe, wiatrak koźlak i śluza w Drewnicy, mosty zwodzone i obrotowy w Rybinie. Wiele podobnych obiektów znajduje się także w innych wsiach.
Jantar. Duża atrakcyjna osada letniskowa z pięknymi plażami. Różnorodne ośrodki wypoczynkowe, liczne usługi.
Mikoszewo. Osada turystyczna tuż przy ujściu Wisły do Bałtyku. Z dawnych lat zachowały się tu ciekawe domy podcieniowe i drewniane oraz zabytkowa dzwonnica na cmentarzu. Warto zajrzeć do rezerwatu "Mewia Łacha" u ujścia Wisły.
Junoszyno. Osada znana od 1283 roku. Obecnie miejscowość turystyczno-wypoczynkowa. Piękne lasy, czyste plaże, pojedyncze zagrody holenderskie (pozostałości po mennonitach), domy drewniane i o konstrukcji szachulcowej. Miejsce na spokojny wypoczynek.

MIASTO I GMINA NOWY DWÓR GDAŃSKI
Niemal w centrum Żuław Wiślanych zlokalizowano miasto Nowy Dwór Gdański uznawane za stolicę Żuław. Są tu siedziby władz gminy, powiatu oraz licznych instytucji obsługujących ten obszar. Funkcjonują tu liczne zakłady usługowe i przemysł spożywczy. Miasto jest ważnym węzłem komunikacyjnym. Koniecznie trzeba zobaczyć zbiory Muzeum Żuławskiego, domy drewniane, most zwodzony, wieżę ciśnień. Na terenie gminy znajduje się mnogość obiektów zabytkowych, m.in.: domy podcieniowe (Orłowo, Lubieszewo, Marynowy, Myszewko, Rychnowy), obiekty sakralne i ciekawa zabudowa wsi Marzęcino (układ potrójnej ulicówki). Do atrakcji należą: kolej wąskotorowa (kursująca do miejscowości Mierzei), liczne trasy turystyczne (wodne, rowerowe i piesze), wielkie przepompownie wody, śluzy oraz rezerwat "Ujście Nogatu". Cały obszar bogaty jest w rzeki, kanały, faunę i florę.

GMINA ELBLĄG
Gmina Elbląg gospodaruje na pograniczu Żuław Wiślanych i Wysoczyzny Elbląskiej, co sprawia, że jak w "pigułce" skupia w sobie problematykę turystyczną, wypoczynkową i przyrodniczą tych dwóch fizjograficznie różnych obszarów. Są tu piękne lasy, cenna chroniona przyroda, mnogość wód oraz znaczna ilość obiektów kultury materialnej. Pośród cennych zasobów gminy znajdują się m.in.: dwa rezerwaty ornitologiczne, wykopaliska archeologiczne w miejscu pradawnej osady TRUSO (w Janowie pod Elblągiem), najniższy punkt w Polsce (1,8 m p.p.m.) w Raczkach Elbląskich, cmentarze pomennonickie, obiekty sakralne oraz oryginalny ośrodek rekreacyjny "Mała Holandia" (na obrzeżach Elbląga). Przez gminę prowadzą we wszystkich kierunkach liczne trasy turystyczne piesze, rowerowe i wodne. Nie można przeoczyć podróży Kanałem Elbląskim. Dzięki unikatowym pochylniom i urządzeniom do transportu po lądzie, statki pokonują 100-metrową różnicę poziomów terenów pomiędzy Elblągiem i Ostródą. To jedyna w świecie taka atrakcja i jest ona odwiedzana przez turystów z całej Europy oraz państw pozaeuropejskich. Na terenie gminy znajdują się liczne hotele, motele i obiekty agroturystyczne.


 

Komunalny Związek Gmin Nadzalewowych, 82-300 Elbląg, ul. Portowa 1
www.zalew.org.pl e-mail: zalew@zalew.org.pl
Telefon: (055) 232-95-03 Fax: (055) 234-46-31