1. UWARUNKOWANIA ZEWNĘTRZNE


1.1. Położenie geograficzne

Obszar Zalewu Wiślanego leży w Basenie Morza Bałtyckiego. W początkach lat 90-tych w basenie Morza Bałtyckiego nawiązana została międzynarodowa współpraca. Zobowiązuje ona do rozwoju przestrzennego, zgodnego z zasadami "Wizji i Strategii wokół Bałtyku - 2010" (VASAB - 2010) przy zachowaniu równowagi pomiędzy rozwojem gospodarczym a zasobami środowiska.
Istotne postanowienia tego dokumentu dotyczą:
- współpracy przygranicznej, nakierowanej na rozwój infrastruktury, ochrony środowiska i współpracę gospodarczą,
- prowadzenia długofalowej gospodarki zasobami naturalnymi,
- planowania przestrzennego na wybrzeżach,
- rozwoju europejskiej sieci urbanistycznej,
- rozwoju sieci infrastrukturalnych na poziomie europejskim.
Szanse, możliwości rozwoju wynikające z tego położenia, warunkują:
- Położenie w ogólnoeuropejskim systemie powiązań ekologicznych ECONET (bogate zasoby przyrodnicze i estetyczne, mało spotykane w Europie bogactwo fauny, flory i bioklimatu), także w obszarze funkcjonalnym Zielonych Płuc Polski oraz postulowanego Zielonego Pierścienia Europy.
- Położenie w zasięgu oddziaływania dużych portów morskich oraz aglomeracji Gdańska, Kaliningradu (Federacji Rosyjskiej), także ośrodka wojewódzkiego Olsztyna. Łatwy dostęp do potencjału naukowego, kulturowego i społeczno-gospodarczego oraz na wysokim poziomie usług.
- Położenie w strefie nadmorskiej, o nagromadzonym bogactwie potencjałów (przyroda, krajobraz, bioklimat, zasoby wód mineralnych i termalnych).
- Położenie w strefie przygranicznej. Istniejąca i nadal rozbudowywana infrastruktura graniczna, pozwala na rozwój współpracy transgranicznej i obsługę współpracy międzynarodowej.
- Położenie w korytarzach regionalnych głównych szlaków komunikacyjnych drogowych, kolejowych i wodnych (o znaczeniu międzynarodowym i krajowym).


1.2. Podstawowe zasady i instrumenty wspierania rozwoju regionalnego. Możliwości finansowania przedsięwzięć ze środków zewnętrznych

W ramach polityki regionalnej rządu, a także polityki przedakcesyjnej Unii Europejskiej, uruchamiane są instrumenty wspomagania rozwoju lokalnego. Kontekst integracji z Unią Europejską będzie miał w tym przypadku duże znaczenie. Z punktu widzenia porządku prawnego, podstawę wspomagania stwarza "Ustawa o zasadach wspierania rozwoju regionalnego" oraz dokumenty rządowe dotyczące planowania strategicznego.
Celem ogólnym polityki regionalnej w Unii Europejskiej jest dążenie do zmniejszania różnic w poziomie życia i rozwoju gospodarczego pomiędzy najbiedniejszymi i najbogatszymi rejonami państw członkowskich. Nadmierne różnice w poziomie życia i rozwoju gospodarczego mogą stanowić poważną barierę w procesach integracyjnych. Polityka regionalna oparta jest na zasadach partnerstwa i współfinansowania pomiędzy Unią a władzami centralnymi i regionalnymi danego państwa. W procesy realizacji bezpośrednio włącza się samorząd lokalny.
Zasada ta ma również odbicie w ustawodawstwie polskim. Dotyczy to przede wszystkim polityki regionalnej państwa. Zgodnie z "Ustawą o zasadach wspierania rozwoju regionalnego", celami polityki regionalnej są m.in.:
- pobudzanie wspólnot regionalnych i lokalnych do samodzielnego rozwiązywania problemów rozwojowych, przy wykorzystaniu zasobów lokalnych,
- pobudzanie inwestycji oraz podnoszenie konkurencyjności i innowacyjności gospodarki w regionach i jednostkach samorządu terytorialnego,
- korygowanie różnic w poziomach rozwoju poszczególnych obszarów kraju i wyrównywanie szans obywateli państwa bez względu na miejsce zamieszkania.

Przygotowanie się od strony programowej, także instytucjonalno-organizacyjnej i finansowej do wykorzystania nowych możliwości uzyskania zewnętrznego wsparcia finansowego, skierowanego na pobudzanie rozwoju lokalnego, zarówno ze środków krajowych, jak też Unii Europejskiej, będzie stanowić szansę rozwoju obszaru Zalewu Wiślanego.

"Ustawa o zasadach wspierania rozwoju regionalnego" określa przedmiotowo zadania, na jakie budżet państwa będzie udzielał dofinansowania. Należą do nich:
1. Rozwój przedsiębiorczości, zwłaszcza Małej i Średniej Przedsiębiorczości (MSP), innowacje gospodarcze, transfer technologii.
2. Restrukturyzacja wybranych dziedzin usług publicznych oraz gospodarki lokalnej i regionalnej, opierająca się na zasadach zrównoważonego rozwoju.
3. Tworzenie nowych, stałych miejsc pracy (dotacje dla przedsiębiorstw).
4. Inwestycje w zakresie infrastruktury technicznej i transportowej poprawiające warunki realizowania inwestycji gospodarczych.
5. Przedsięwzięcia w zakresie edukacji, w tym edukacja dorosłych.
6. Przedsięwzięcia z zakresu kultury regionalnej i lokalnej, będących składnikami kultury narodowej oraz ochrony i rozwoju dziedzictwa kulturowego.
7. Inwestycje poprawiające stan środowiska.
8. Rozwój instytucji działających na rzecz pobudzania aktywności i wspomagania działań samorządowych wspólnot regionalnych i lokalnych.
9. Studia i badania.
10. Inne zadania wspierające rozwój regionalny.

 

1.3. Wnioski do strategii rozwoju obszaru Gmin Nadzalewowych wynikające ze Strategii Rozwoju Województwa Warmińsko-Mazurskiego i Pomorskiego

"Strategia Rozwoju Społeczno-Gospodarczego Województwa Warmińsko-Mazurskiego"

Problematyki rozwoju gmin obszaru województwa położonego na styku z Zalewem Wiślanym nie wyodrębnia.
Niemniej, zarówno w części diagnostycznej, jak też strategicznej tego dokumentu, podstawowe problemy oraz zadania, warunkujące rozwój gmin tego obszaru są uwzględnione.
Istotne znaczenie ma podkreślenie znaczenia

Elbląga, jako węzłowego ośrodka rozwoju obszaru Zalewu Wiślanego; rozwój portu Elbląg, dróg wodnych, turystyki oraz ochrony przeciwpowodziowej dla miasta Elbląga.

Ważne znaczenie będą miały przyjęte w "Strategii..." działania zmierzające do:
- "stałej dbałości o tor wodny przez Zalew Wiślany i rozwój portu w Elblągu",

Infrastruktura graniczna dostosowana do potrzeb wymiany handlowej i turystyki.

"Działające obecnie przejścia graniczne:
- morskie - Elbląg, Frombork,
wymagają rozbudowy i modernizacji zwiększającej zakres ich działania.
Wykonanie projektowanej drogi ekspresowej relacji Elbląg - Grzechotki oraz przejścia granicznego w Grzechotkach daje szansę aktywizacji gospodarczej północno-zachodniej części województwa. Funkcję gospodarczą morskiego portu w Elblągu wzmocni rozbudowa morskiego przejścia granicznego wraz z budową terminalu dla odpraw statków handlowych. Rozwój lądowych i morskich przejść granicznych zapewni swobodny przepływ turystów."

Maksymalne i dynamiczne wykorzystanie predyspozycji turystycznych regionu.

Zrealizowanie tak zdefiniowanego celu operacyjnego wymaga szeregu następujących działań:
- zwiększenia aktywności turystycznej rejonu Zalewu Wiślanego oraz jeziora Drużno,
- utrzymanie sprawności i kompleksowego zagospodarowania osobliwości w skali europejskiej, jaką jest Kanał Elbląsko-Ostródzki z połączeniem do Jeziora Jeziorak wraz z przylegającymi terenami.
Nadrzędnym działaniem będzie stworzenie infrastruktury pożądanej dla rozwoju turystyki, tj.:
- rozbudowa bazy noclegowej o zróżnicowanym standardzie, polegająca na zwiększeniu bazy noclegowej o najwyższym standardzie, budowie hoteli dwugwiazdkowych i kempingów oraz standaryzacji agroturystyki,
- poprawa zagospodarowania i oznakowania tras turystycznych,
- ujednolicenie znakowania dróg i identyfikowanych atrakcji turystycznych,
- poprawa stanu technicznego dróg,
- urządzanie ścieżek rowerowych,
- urządzenie miejsc postoju i odpoczynku turystów przy drogach i trasach rowerowych,
- kontynuacja i intensyfikacja prac nad utrzymaniem czystego i bezpiecznego środowiska przez:
- stałą kontrolę i ocenę obiektów turystycznych i środowiska, likwidację pól namiotowych nie spełniających standardów,
- poprawę infrastruktury nabrzeży.
Poprzez prace nad Zintegrowanym Zarządzaniem Obszarami Przybrzeżnymi Zalewu Wiślanego region warmińsko-mazurski wpisuje się w Program Bałtycki na Rzecz Ochrony Środowiska.

 

"Strategia Rozwoju Województwa Pomorskiego"

Problematyki obszaru Zalewu Wiślanego imiennie szerzej nie wyróżnia. Jednak w części strategicznej dokumentu zapisano cele i zadania dotyczące obszaru gmin nadzalewowych. A oto ważniejsze z nich przyporządkowane priorytetom i celom:

UNOWOCZEŚNIENIE TRADYCYJNYCH SEKTORÓW GOSPODARKI
- Rewaloryzacja techniczna i gospodarcza obszarów wiejskich, szczególnie Żuław i Powiśla, w celu maksymalnego wykorzystania ich właściwości przyrodniczych do produkcji żywności.
- Wspieranie hodowli ryb i rybactwa śródlądowego, zwłaszcza na obszarach małej aktywności gospodarczej.
- Doprowadzenie do pełnego otwarcia polskich akwenów Zalewu Wiślanego dla żeglugi morskiej.
- Wspieranie rybołówstwa dalekomorskiego, bałtyckiego i przybrzeżnego wobec wyzwań konkurencyjności, także w związku z przystąpieniem do UE.
ROZWÓJ USŁUG, TRANSPORTU I TURYSTYKI
- Wspieranie i rozwój instytucji oraz imprez kulturalnych rangi krajowej i międzynarodowej, zwłaszcza bałtyckiej.
- Wspieranie rozwoju turystyki miejskiej i krajoznawczej, uwzględniając przede wszystkim wykorzystanie unikatowych krajowych i europejskich walorów Ziemi Pomorskiej, w tym atrakcyjności Żuław Wiślanych i Mierzei Wiślanej.
- Poszerzenie funkcji turystycznych małych portów. Rozwój marin, przybrzeżnej żeglugi pasażerskiej i śródlądowej oraz innych form turystyki morskiej.
- Popieranie inicjatyw samorządowych i prywatnych zmierzających do przedłużenia sezonu, w szczególności poprzez budowę parków wodnych, rozwój usług leczniczych i sanatoryjnych oraz rozwój całorocznej bazy hotelowej.
- Wspieranie rozwoju agroturystyki, zwłaszcza na obszarach strukturalnie słabych.
- Kształcenie kadr dla turystyki i agroturystyki, z uwzględnieniem edukacji ekologicznej.
- Stworzenie sieci tras dla turystyki rowerowej.
ZWIĘKSZENIE ATRAKCYJNOŚCI INWESTYCYJNEJ
- Kreowanie atrakcyjnych przybrzeżnych stref miejskich (tzw. waterfrontów).
WSPARCIE I STOPNIOWE PRZEKSZTAŁCANIE SŁABYCH STRUKTURALNIE OBSZARÓW WIEJSKICH
- Tworzenie pozarolniczych źródeł utrzymania na wsi i w małych miastach.
- Rozbudowa i modernizacja infrastruktury technicznej.
ROZBUDOWA I MODERNIZACJA INFRASTRUKTURY TRANSPORTOWEJ
- Modernizacja i podniesienie znaczenia dróg krajowych numer 6, 7, 22.
ROZBUDOWA I MODERNIZACJA INFRASTRUKTURY PORTOWEJ
- Wspieranie modernizacji i rozbudowy infrastruktury małych portów.
WSPIERANIE RÓŻNORODNOŚCI KULTUROWEJ REGIONU
- Pielęgnowanie walorów krajobrazów historycznych regionu m.in. Żuław, Powiśla i strefy przymorskiej.
ZWIĘKSZANIE ROLI I ZNACZENIA WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO W REGIONIE MORZA BAŁTYCKIEGO
- Aktywne uczestnictwo w pracach Euroregionu Bałtyk i Konferencji Współpracy Subregionalnej Państw Morza Bałtyckiego.
- Wspieranie przedsięwzięć rozwijających wielopłaszyznową i wielopodmiotową współpracę w Regionie Morza Bałtyckiego (np. VASAB 2010, HELCOM, Ars Baltica, Social Hansa, Baltic 21, Związek Miast Bałtyckich).
- Dążenie do uzyskania członkostwa w Komitecie Bałtyckim Konferencji Peryferyjnych Regionów Morskich.
- Tworzenie warunków do efektywnego wykorzystania funduszy pomocowych finansujących współpracę w Regionie Morza Bałtyckiego (np. INTERREG).

Natomiast w cz. II Strategii - "Pomorski Region Funkcjonalny, Studium Strategiczne" wyodrębnia się problem integracji zagospodarowania Zalewu Wiślanego.
Autorzy Strategii, powołując się na studia diagnostyczno-koncepcyjne, określają obszar funkcjonalny Zalewu Wiślanego jako "Ekoregion Zalewu Wiślanego" (EZW), przyjmując następujące uzasadnienie:
1) "Proces integracji Polski z Europą będzie stwarzał coraz korzystniejsze uwarunkowania zewnętrzne rozwoju, pobudzanie zainteresowania krajów Europy zachodniej unikalnymi walorami rekreacyjnymi Zalewu Wiślanego. Popyt na usługi rekreacyjne będzie głównym źródłem rozwoju gospodarczego tego obszaru".
Do podstawowych warunków uruchomienia tego procesu należy zaliczyć:
- dogodne powiązania komunikacyjne EZW z Europą Zachodnią,
- wysoki standard ekologiczny całego regionu związanego przyrodniczo i funkcjonalnie z Zalewem Wiślanym i jego wykorzystanie w europejskim i krajowym systemie ekologicznym.
Perspektywa rozwoju tego obszaru zaproponowana w "Strategii Województwa Pomorskiego" ma charakter "Wizji" - z możliwością realizacji w bliższej, nieokreślonej perspektywie czasowej.
Świadomość takiej szansy, nakazuje jednak podejmowanie takich działań i zadań, które wpływałyby na rozwój gospodarczy i ekonomiczny, nie naruszając podstawowych wartości obszaru.